Η Ήβη Νανοπούλου, Αρχιτέκτων και Διευθύνων Σύμβουλος του γραφείου Θύμιος Παπαγιάννης & Συνεργάτες, σε μία συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης, μας μιλά για τη φυσική δόμηση και τα πολλαπλά πλεονεκτήματα που αυτή προσφέρει.

Για ποιους λόγους τα τελευταία χρόνια η φυσική δόμηση αναδύεται στο αρχιτεκτονικό προσκήνιο;

Η φυσική δόμηση είναι μία μέθοδος που φαίνεται να επανέρχεται ως γλώσσα στο αρχιτεκτονικό προσκήνιο τα τελευταία χρόνια, διότι συνάδει απόλυτα με τις επιταγές της βιωσιμότητας και συμβάλλει στην υλοποίηση κατασκευών που προσφέρουν συνθήκες άνεσης και ευχάριστα περιβάλλοντα διαβίωσης. Η φυσική δόμηση συναντάται ακόμη και σε χαμηλά διώροφα ή τριώροφα κτίρια, με εξαιρετικά αποτελέσματα. Δεν αποτελεί άλλωστε ιδέα που γεννήθηκε σήμερα, αλλά συνδέεται άμεσα με την κληρονομιά των παραδοσιακών κοινοτήτων απανταχού της γης. Η χρήση των φυσικών υλικών θα πρέπει να είναι όμως συμβατή με το πνεύμα της κάθε περιοχής, ώστε να μην αλλοιώνεται ο χαρακτήρας της.

Ποια πλεονεκτήματα προσφέρει η φυσική δόμηση από αχυρόμπαλες έναντι των συμβατικών μεθόδων;

Ένα από τα σπουδαιότερα φυσικά δομικά υλικά είναι η αχυρόμπαλα, αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου των γεωργοκτηνοτροφικών περιοχών. Οι κατασκευές από αχυρόμπαλα διακρίνονται από σχετική απλότητα, καθώς μπορούν να πραγματοποιηθούν τόσο από επαγγελματίες τεχνίτες όσο και από την ίδια την οικογένεια, διαθέτουν εξαιρετικές θερμομονωτικές ιδιότητες και μεγάλη αντοχή στους σεισμούς, ενώ έχουν -με τη βοήθεια ειδικών επικαλύψεων- καλή συμπεριφορά στη φωτιά. Το άχυρο έχει μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, αφού είναι σε μεγάλο βαθμό ανακυκλώσιμο και δεν παράγει καθόλου απόβλητα. Το γραφείο μας έχει μελετήσει μία πλήρως τεκμηριωμένη πρόταση, ώστε να αντικατασταθούν τα μεταλλικά προβατοστάσια από κατασκευές βασισμένες στην αχυρόμπαλα και στο ξύλο, πρόταση που κατατίθεται αυτές τις μέρες στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, με πρωτοβουλία του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο. Η πρακτική αυτή όχι μόνο θα προστατέψει και θα αναδείξει τα αγροτικά τοπία που εμπεριέχουν ιδιαίτερη αισθητική αξία, αλλά θα βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης των οικόσιτων ζώων. Ασφαλώς θα μπορεί να αξιοποιηθεί και για την υλοποίηση αγροτικών κατοικιών ή αποθηκών.

Ποια άλλα φυσικά υλικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν στις κατασκευές;

Εναλλακτική μορφή φυσικής δόμησης, που διαθέτει ιστορία χιλιετιών, αποτελεί η πλιθιά. Αποτελείται από συμπυκνωμένο χώμα και πρόσμικρα από άργιλο -σε ποσοστό 15%-30% για συνοχή, ενώ συχνά για ενίσχυση προστίθενται κομμένο άχυρο, τρίχες κατσίκας ή άλλες ίνες. Κατά κόρον σε ψηλές κατασκευές χρησιμοποιείται το ξύλο, το οποίο με την κατάλληλη συντήρηση και επεξεργασία διαθέτει μεγάλη αντοχή στο χρόνο και αποτελεί ένα πλήρως ανακυκλώσιμο υλικό. Εξίσου αποτελεσματικό και ανθεκτικό είναι και το μπαμπού, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο κέλυφος, σε επικαλύψεις. Όλες οι μορφές φυσικής δόμησης που αναφέρθηκαν πλεονεκτούν των συμβατικών μεθόδων, διότι έχουν χαμηλό κόστος, απλή διαδικασία κατασκευής, δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον και σέβονται τον φυσικό χαρακτήρα κάθε περιοχής.

Ποια είναι η σχέση φυσικής δόμησης και τοπίου; Πώς μπορεί αυτή να εφαρμοστεί στα αστικά κέντρα;

Η φυσική δόμηση πρέπει να συνάδει με την παράδοση και το ύφος μίας περιοχής. Για παράδειγμα, η μέθοδος της αχυρόμπαλας είναι κατάλληλη για αγροτικά τοπία, όπου τα υλικό υπάρχει σε αφθονία και εναρμονίζεται με τον φυσικό χώρο, ενώ δεν ενδείκνυται για περιοχές που απουσιάζει η γεωργική δραστηριότητα. Συνεπώς, δεν υπάρχει μία ενιαία συνταγή στη φυσική δόμηση, αλλά τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν επιλέγονται ανάλογα με τις προδιαγραφές της περιοχής. Κάθε υλικό έχει τις δικές του ιδιότητες και τα αντίστοιχα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Βέβαια, η σύγχρονη τεχνολογία μάς επιτρέπει να ξεπερνάμε τις αδυναμίες των υλικών και να φτιάχνουμε έργα με αντοχή στον χρόνο. Το ξύλο και το μπαμπού αποτελούν αξιόλογες επιλογές, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και στα αστικά κέντρα, συντελώντας στη βιώσιμη ανάπτυξη τους. Την τελευταία δεκαετία γίνεται έντονη προσπάθεια από τις εταιρείες δομικών υλικών να παράξουν πιο οικολογικά υλικά, με ελάχιστο περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Πιο συγκεκριμένα, λαμβάνονται μέτρα για τον περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ενώ διερευνώνται μέθοδοι για την παραγωγή προϊόντων από ανακυκλωμένες πρώτες ύλες, όπως το πλαστικό. Ακόμη και η βιομηχανία τσιμέντου έχει κάνει σημαντικά βήματα για την εξασφάλιση πιο «πράσινων» πόλεων».

Από ποιες αρχές πρέπει να διέπεται μία οικολογική αρχιτεκτονική προσέγγιση;

Η προστασία του περιβάλλοντος είναι ένα πολυσύνθετο ζήτημα, που δεν αφορά μόνο τον τρόπο κατασκευής και τα είδη των υλικών που χρησιμοποιούνται. Αντιθέτως, σχετίζεται με όλες τις πτυχές των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, από τη συμβατότητα των χρήσεων και το μέγεθος των κατασκευών, μέχρι τον ρυθμό ανάπτυξης των αστικών κέντρων. Μείζονος σημασίας είναι να μην γίνεται σπατάλη των φυσικών πόρων, αλλά να αξιοποιούνται τα υφιστάμενα αποθέματα. Η επαναχρησιμοποίηση των παλαιών κτιριακών όγκων, με αναπλάσεις που θα τα καταστήσουν και πάλι λειτουργικά, αποτρέποντας την επέκταση των πόλεων σε τμήματα της υπαίθρου. Σήμερα, υπάρχει η απαραίτητη τεχνογνωσία, ώστε να διασφαλιστεί η ισορροπία μεταξύ φύσης και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Ο βιοφιλικός σχεδιασμός μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής εντός των μεγαλουπόλεων, παρέχοντας ταυτόχρονα ένα πιο φιλικό περιβάλλον. Τα επόμενα χρόνια αναμένεται να αποτελέσουν μία γόνιμη περίοδο πειραματισμού, κατά την οποία οι παραδοσιακές γνώσεις θα συνδυαστούν με τις σύγχρονες μεθόδους για την δημιουργία ενός φιλόξενου, οικολογικού – πράσινου περιβάλλοντος.