Αρχιτέκτονες και Designers μας μιλούν για το ξύλο στο έργο τους, παρουσιάζοντας τις τάσεις, τη φιλοσοφία και τις επιλογές που ακολούθησαν για να πετύχουν το τελικό αποτέλεσμα.

«Η αιωνιότητα είναι ποιότητα, δεν είναι ποσότητα, αυτό αποτελεί το μεγάλο, πολύ απλό μυστικό» είχε πει κάποτε ο Έλληνας συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης και, ασφαλώς, ο χαρακτηρισμός του ξύλου «ως το υλικό του 21ου αιώνα» στην 74η Σύνοδο της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη(UNECE), που πραγματοποιήθηκε στη Γενεύη το 2016, συνιστά μια ακόμη απόδειξη της διαχρονικότητάς του.
Ταξιδεύοντας στο παρελθόν, ανακαλύπτουμε πως η χρήση της ξυλείας ως πρωταρχικού οικοδομικού υλικού ξεκινά πάνω από 10 χιλιετίες πριν, καθώς το παλαιότερο ξύλινο κτίριο στον κόσμο, που μπορεί να δει κανείς ακόμα και σήμερα, αντιστοιχεί στον Hōryū-ji στη Νάρα της Ιαπωνίας, έναν ναό που χτίστηκε για πρώτη φορά γύρω στο 670 μ.Χ.
Η εκκλησία Greensted στο Ηνωμένο Βασίλειο, που χτίστηκε γύρω στο 1053, ισοδυναμεί με την παλαιότερη ξύλινη εκκλησία στον κόσμο και το παλαιότερο ξύλινο κτίριο που κατοικείται συνεχώς είναι το Roykstovan, μια αγροικία που χτίστηκε γύρω στα μέσα του 11ου αιώνα στα Νησιά Φερόε.
Στην εποχή που διανύουμε, η προσέγγιση της σύγχρονης δόμησης αλλάζει και η ξύλινη αρχιτεκτονική εξελίσσεται σε συνώνυμο της ποιότητας, της βιωσιμότητας και της ευεξίας.

Ένας συνδυασμός πλεονεκτημάτων ομορφιάς και βιωσιμότητας
Γιατί, λοιπόν, το συγκεκριμένο υλικό προτιμάται από αρχιτέκτονες και designers; «Πρόκειται για έναν συνδυασμό των πλεονεκτημάτων ομορφιάς και βιωσιμότητας» σημειώνει πολύ χαρακτηριστικά στο βιβλίο «Wood» ο William Hall.
Ανάμεσα στα εμπνευσμένα οικοδομικά έργα που χρησιμοποιούν αποκλειστικά ξύλο, ο συγγραφέας αναφέρει μια εκκλησία στη Νορβηγία, ένα γραφείο που λειτουργεί ως τοίχος καταβατήρα στην Αυστρία και μια κινεζική βιβλιοθήκη, της οποίας η πρόσοψη είναι διακοσμημένη με κλαδιά από οπωροφόρα δέντρα.

Τα σημεία υπεροχής του ξύλου κρίνονται ως αδιαμφισβήτητα! Ανθεκτικό, δυνατό, εύκαμπτο και ελκυστικό, το συγκεκριμένο υλικό προσφέρει μια μεγάλη ποικιλία αποχρώσεων ενώ διακρίνεται για την ευελιξία του, αφού μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία μεγαλοπρεπών αρχιτεκτονικών έργων όσο και απλών, ρουστίκ κατασκευών.
Επιπλέον, έχει τη δυνατότητα να κοπεί, να διαμορφωθεί και να λυγίσει, προκειμένου να παρέχει την ίδια χρησιμότητα σε πρακτικές εφαρμογές όπως υποδομές και δοκάρια, αλλά και αισθητικές, όπως προσόψεις και διακοσμητικά στοιχεία.
Η ξύλινη αρχιτεκτονική κλέβει τις εντυπώσεις και στον αισθητικό τομέα, διαθέτοντας μια εγγενή γοητεία, που δημιουργεί μια ζεστή, φιλόξενη ατμόσφαιρα. Ασφαλώς, σημαντική είναι η συμβολή της και στην ανθρώπινη υγεία και ευημερία.
Μάλιστα, σύμφωνα με σχετική έρευνα, η έκθεση στο συγκεκριμένο υλικό μπορεί να ανακουφίσει το άγχος και να ανεβάσεη διάθεση, με αποτέλεσμα τα ξύλινα κτίρια να ενισχύουν την αυξημένη παραγωγικότητα και τη δημιουργικότητα στους χώρους εργασίας.

Οι προκλήσεις μιας ξύλινης κατασκευής αφορούν κυρίως το κόστος του ξύλου ως πρωτογενούς οικοδομικού υλικού, που μπορεί να ξεπεράσει αυτό των παραδοσιακών υλικών, και την αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με τις προσβολές από έντομα και την αποσύνθεση.
Σήμερα, το ξύλο χρησιμοποιείται συνήθως για τη δημιουργία ανθεκτικών κουφωμάτων και ελκυστικών προσόψεων για κτίρια, καθώς και εσωτερικών στοιχείων όπως σκάλες, πανό και σανίδες δαπέδου.
Τα ισχυρότερα σκληρά ξύλα προτιμώνται γενικά για δομικά στοιχεία και τα ξύλα που μπορούν να προσφέρουν καλύτερες ιδιότητες μόνωσης και ελκυστική εμφάνιση βρίσκουν εφαρμογή σε εσωτερικούς τοίχους και δάπεδα.
Αξιοσημείωτο είναι πως οι σύγχρονες τεχνικές, όπως η ξυλεία με σταυροειδείς στρώσεις (CLT), επιτρέπουν την κατασκευή πολύπλοκων και περίπλοκων κατασκευών που κάποτε ήταν απρόσιτες με το ξύλο.

Η «πράσινη» εναλλακτική λύση στη δόμηση
Σύμφωνα με το Architecture 2030, τα κτίρια ευθύνονται για σχεδόν το 40% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG), ενώ ο ενσωματωμένος άνθρακας αντιπροσωπεύει περίπου το 11%, με το μεγαλύτερο μέρος αυτού (9%) να σχετίζεται με τη χρήση σκυροδέματος, σιδήρου και χάλυβα.
Η στροφή προς τις βιώσιμες οικοδομικές πρακτικές άνοιξε τον δρόμο για την ξύλινη αρχιτεκτονική, καθώς το ξύλο συνιστά έναν ανανεώσιμο και φιλικό προς το περιβάλλον πόρο με ιστορία αιώνων στις κατασκευές, που μπορεί να αποτελέσει την πράσινη εναλλακτική λύση έναντι του χάλυβα, του σκυροδέματος και άλλων συμβατικών υλικών.
Χαρακτηριστικό είναι πως, σύμφωνα με την επικοινωνιακή εκστρατεία Think Wood, «η μεγιστοποίηση της χρήσης ξύλου σε οικιακές και εμπορικές κατασκευές θα μπορούσε να αφαιρέσει γύρω στους 21 εκατομμύρια τόνους (περίπου 19.050.880 μετρικούς τόνους) CO2 από την ατμόσφαιρα ετησίως – που ισούται με την απομάκρυνση 4,4 εκατομμυρίων αυτοκινήτων από τον δρόμο».

Το Think Wood επισημαίνει, επίσης, ορισμένα οφέλη για την υγεία από τη χρήση του ξύλου στα κτίρια, όπως η μείωση του στρες, η ενισχυμένη συγκέντρωση και η ικανοποίηση από την εργασία.
Για τους παραπάνω λόγους, η χρήση περισσότερου ξύλου στις πόλεις εξετάζεται όλο και πιο έντονα από τις χώρες και τους δήμους. Μάλιστα, η γαλλική κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόσφατα τα σχέδια της για έναν νόμο που θα απαιτεί το 50% όλων των νέων δημόσιων κτιρίων να κατασκευάζονται με ξύλο ή άλλα φυσικά υλικά.
«Γενικά, η επιλογή του ξύλου σαν ένα φυσικό υλικό για τις κατασκευές, που προέρχεται από αειθαλείς πηγές, συμβάλλει σημαντικά στη διατήρηση του περιβάλλοντος και στην εξοικονόμηση φυσικών πόρων» σημειώνουν οι αρχιτέκτονες της Gem Architects.
«Σε αντίθεση με άλλα υλικά, είναι ανανεώσιμο και αποδοτικό στον τομέα της ενεργειακής αποκατάστασης, ενώ η φυσική μόνωση του το καθιστά ιδανικό για τη διατήρηση της θερμοκρασίας και τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας για τον έλεγχο της θέρμανσης και του κλιματισμού» υπογραμμίζουν.
«Η χρήση ξύλου συμβάλλει στη δημιουργία ενός υγιεινού και φιλικού περιβάλλοντος. Πρόκειται για ένα υλικό υποαλλεργικό, μη τοξικό και ανθεκτικό στην υγρασία που, με την κατάλληλη προστασία και συντήρηση, μπορεί να διαρκέσει για πολλά χρόνια, δίνοντας ένα μοναδικό χαρακτήρα στην αρχιτεκτονική» τονίζουν.

Ενδιαφέρουσες και βιώσιμες χρήσεις του ξύλου
Πολλοί εξέχοντες αρχιτέκτονες στρέφονται επίσης όλο και περισσότερο στο ξύλο όπως, για παράδειγμα, ο Ιάπωνας αρχιτέκτονας Kengo Kuma.
Στις ενδιαφέρουσες και βιώσιμες χρήσεις του ξύλου συμπεριλαμβάνεται η βιβλιοθήκη Oodi, που χάρη στην εντυπωσιακή ξύλινη πρόσοψή της παρουσιάζει το καλύτερο μοντέρνο ντιζάιν, αλλά και το A Quiet Place to Sit and Rest, ένα παγκάκι σχεδιασμένο από τους Kyle και Alyssa Trulen, οι οποίοι εμπνεύστηκαν από την ιστορία του Shel Silverstein The Giving Tree.
Εκτός από το ότι έχει ένα δέντρο να μεγαλώνει στη μέση, το σχέδιο του πάγκου αντιπροσωπεύει τους δακτυλίους ενός δέντρου. Εν τω μεταξύ, η Forest Green Rovers, ένας ποδοσφαιρικός σύλλογος στην Αγγλία με ισχυρή εστίαση στη βιωσιμότητα – ήδη ο πρώτος 100% vegan ποδοσφαιρικός σύλλογος στον κόσμο- έχει εξασφαλίσει άδεια σχεδιασμού για ένα εξ’ ολοκλήρου ξύλινο στάδιο, με την κατασκευή να έχει προγραμματιστεί για το εγγύς μέλλον.

Ξεχωριστά έργα, με τη ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ξύλου
Παρακάτω, ο λόγος δίνεται σε διακεκριμένους αρχιτέκτονες και Designers, που μας μιλούν για το ξύλο στο έργο τους, παρουσιάζοντας τις τάσεις, τη φιλοσοφία και τις επιλογές που ακολούθησαν για να πετύχουν το τελικό αποτέλεσμα.

Επανασχεδιασμός του αμφιθεάτρου της τεχνόπολης
Μια αρχιτεκτονική «συσκευή» ακουστικής
«Ο επανασχεδιασμός του αμφιθεάτρου της τεχνόπολης στο ιστορικό κυλινδρικό κτήριο-αεριοφυλάκιο στο Γκάζι εισαγάγει την έννοια της σύλληψης του χώρου ως μια πολύπλοκη και κομψή «ακουστική δεξαμενή», ένα δυναμικό πεδίο δράσης, μέσω σχεδιαστικών καινοτομιών, και τεχνολογικών εφαρμογών της ύλης» μας λέει η Ιουλιέττα Ζήνδρου, Founding Partner και Design Director του Ahylo studio.
Όπως μας αποκαλύπτει «βασική συνθετική ιδέα αποτέλεσε η αναφορά στην ιστορική λειτουργία της βιομηχανικής εγκατάστασης ως δεξαμενή αποθήκευσης φωταερίου που “ξεδιπλωνόταν” καθ’ ύψος και η προσέγγιση του εσωτερικού «κενού» ως νέα πολιτιστική δεξαμενή».
«Χαρακτηρίζεται από τις νέες αναδιπλούμενες και ρέουσες τοπολογίες: σκηνή, κοίλο, οροφή και γίνεται αντιληπτό ως μια «συσκευή» παραγωγής πολιτιστικού κεφαλαίου στον πυρήνα της ιστορικής δεξαμενής» σημειώνει.
«Η αρχιτεκτονική της οροφής ενισχύει την παθητική ακουστική μέσω γεωμετρικών ξύλινων – δρύινων επιφανειών, που σχηματίζουν πρισματικές πυραμίδες» περιγράφει η Ιουλιέττα Ζήνδρου, πληροφορώντας μας πως αυτή αποτελείται από 564 κομμάτια που ανήκουν σε τυπολογίες, υποτυπολογίες και μοναδικά κομμάτια.
«Ο σχεδιασμός παρέχει την απαραίτητη σχέση αντήχησης μέσω των γεωμετριών και της ισορροπίας μεταξύ ανακλαστικών και απορροφητικών επιφανειών, εξασφαλίζοντας μια μοναδική ακουστική εμπειρία» μας λέει.
Όπως αναφέρει, χαρακτηριστική αρχιτεκτονική χειρονομία είναι η αναδιάταξη των σκαλοπατιών για τη κίνηση των θεατών και η σημαντική άνοδος της σκηνής για τη διασφάλιση της βέλτιστης οπτικής και ακουστικής άνεσης.
«Γύρω από τον πυρήνα της αίθουσας (675,20m2), σχεδιάστηκαν δύο νέα διακριτά φουαγιέ (233 m2), που ενσωματώνουν υποστηρικτικές λειτουργίες, ενώ χαρακτηριστική είναι η δημιουργία κατακόρυφων οπών μεταξύ φουαγιέ και θεάτρου, ως λεπτός αρχιτεκτονικός χειρισμός που υποδεικνύει μια ολιστική αντίληψη των χώρων» επισημαίνει.
«Εννοιολογικά το αμφιθέατρο προσεγγίστηκε ως χώρος δημιουργίας και προσφοράς πολιτιστικών εμπειριών και είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την έννοια της χωρικής ταυτότητας» μας εξηγεί, τονίζοντας πως ο χώρος προσφέρει μια αναβαθμισμένη εμπειρία, ένα ελκυστικό σημείο συνάντησης, μια χωρική ατμόσφαιρα που προκαλεί συγκίνηση, ενθουσιασμό, ηρεμία.

Εξοχική κατοικία στη δυτική ακτή της Κέρκυρας
Μια προκατασκευασμένη ξύλινη κατασκευή σε ένα μεσογειακό περιβάλλον
«Tο έργο House H είναι μια εξοχική κατοικία στη δυτική ακτή της Κέρκυρας, η οποία χαρακτηρίζεται από βραχώδεις σχηματισμούς και έναν απαράμιλλης ομορφιάς ελαιώνα» περιγράφει η αρχιτεκτονική ομάδα της Buerger Katsota Architects.
«Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός προήλθε από τη φιλοδοξία να δημιουργηθεί μια μονώροφη κατοικία με το ελάχιστο αποτύπωμα στο έδαφος και τη φύση, επιτρέποντας σε πέντε υπάρχοντα ελαιόδεντρα να κατατσούν οι βασικοί χαρακτήρες της κατοικίας» μας εξηγούν.
«Εκτός από τη σκυρόδετη βάση, όλα τα δομικά στοιχεία είναι κατασκευασμένα από ξυλεία. Οι τέσσερις κυβοειδείς όγκοι, που στεγάζουν τους ιδιωτικούς χώρους της κατοικίας, κατασκευάστηκαν από προκατασκευασμένα στοιχεία σταυρωτής επικολλητής ξυλείας (CLT) και παρέχουν έναν στιβαρό σκελετό για την εν προβόλω επιστέγαση του κτιρίου, χωρίς απαίτηση για πρόσθετα στήριξη ή κολώνες» αναφέρεται.
Όπως υπογραμμίζουν οι αρχιτέκτονες της Buerger Katsota Architects «η κατασκευή της ξύλινης στέγης από δοκούς επικαλυμμένης πολυστρωματικής ξυλείας (GL) επέτρεψε τη δημιουργία σημαντικών προβόλων, άνετων, προστατευμένων, υπαίθριων χώρων όπως και μεγάλων ανοιγμάτων, πλάτους έως και 12 μέτρων, στους χώρους διημέρευσης της κατοικίας».
«Πέρα από τη βιωσιμότητα, η συγκεκριμένη μέθοδος κατασκευής προσέφερε πολλά πλεονεκτήματα: Λόγω της εξειδικευμένης και εκτεταμένης προκατασκευής, επιτεύχθηκε ένας υψηλός βαθμός ακρίβειας και η επιδιωκόμενη περιπλοκή κτιρίου και ελαιόδεντρων» μας πληροφορούν.
«Παράλληλα, η διάρκεια της κατασκευής μειώθηκε στους δέκα μήνες, σε συνδυασμό με την υψηλή αντοχή και ανθεκτικότητα του κτιρίου στις δύσκολες περιβαλλοντικές συνθήκες, σε μια τοποθεσία δίπλα στη θάλασσα» προσθέτουν.
«Τα ίδια τα δένδρα -τόσο της τοποθεσίας όσο και τα επεξεργασμένα της κατασκευής- έγιναν συστατικά στοιχεία της ποιητικής του έργου, συμβάλλοντας στον εφήμερο χαρακτήρα της κατοίκισης και την προσωρινή χρήση της κατοικίας ως καταφύγιο» μας εξηγούν.

Εξοχικός κήπος με δωμάτιο στην Κέα
Βάση της αρχιτεκτονικής έκφρασης η τοπική γλώσσα
Ο εξοχικός κήπος στην Τζιά βρίσκεται σε μια από τις κεντρικές κοιλάδες του νησιού, στα όρια ενός αραιού δάσους βελανιδιάς» περιγράφει ο Αλέξανδρος Φωτάκης, από το Alexandros Fotakis architecture.
«Με ελάχιστες παρεμβάσεις, οι χωρικές ποιότητες και οι κινήσεις του κήπου οργανώνονται ως μια μεγάλη υπαίθρια οικία» αναφέρει, πληροφορώντας μας πως «το δωμάτιο κρατά το αποτύπωμα του προϋπάρχοντος σταύλου και την σχέση του με το τοπίο, οργανώνοντας το πλαίσιο για τις διακοπές μιας οικογένειας και προτείνοντας λύσεις για μια λιτή διαβίωση στην ύπαιθρο».
«Η αρχιτεκτονική του έκφραση χρησιμοποιεί ως βάση την τοπική γλώσσα, εμπλουτίζοντας την με σύγχρονα στοιχεία και πρακτικές. Κάθε υλικό κρατά όσο το δυνατόν περισσότερο την εγγενή του ποιότητα, συνδυάζοντας έτσι την αδρή φύση της πέτρας -με τη γεωμετρική ακρίβεια των στοιχείων από ξύλο, αποφεύγοντας περεταίρω επεξεργασίες και φινιρίσματα» συνεχίζει.
Όπως αποκαλύπτει ο Αλέξανδρος Φωτάκης «για τα κουφώματα και το ανοιγόμενο λουτρό-ντουλάπα, στον εξωτερικό διαμπερή χώρο ανάμεσα στην οικία και την επόμενη αναβαθμίδα, προκειμένου να διατηρηθούν οι φυσικές ποιότητες του ξύλου, χρησιμοποιήθηκε τροποποιημένη ξυλεία Accoya με βαφή νανοτεχνολογίας φυσικού αποτελέσματος».
«Στο εσωτερικό τα έπιπλα πραγματοποιήθηκαν με κόντρα πλακέ και εδώ με βαφή νανοτεχνολογίας φυσικού αποτελέσματος» συμπληρώνει.

Εξοχική κατοικία στη Λίμνη Ευβοίας
Ξύλινες πέργκολες σαν επέκταση των εσωτερικών χώρων
«Ο ι ξύλινες πέργκολες, που σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν από το γραφείο μας στην εξοχική κατοικία στη Λίμνη Ευβοίας, λειτουργούν σαν επέκταση των εσωτερικών χώρων προσφέροντας χώρους καθιστικών, εξωτερικής τραπεζαρίας και bbq» αναφέρουν οι αρχιτέκτονες της Gem Architects.
«Πρόκειται για τέσσερις συνολικά πέργκολες, που καλύπτουν επιφάνεια εμβαδού 128 τμ. Βάση στατικού υπολογισμού χρησιμοποιήθηκε σύνθετη εμποτισμένη ξυλεία ελάτης, ενώ οι ξύλινες επιφάνειες είναι περασμένες με οικολογική προστασία κατά των παρασίτων» περιγράφουν.
Όπως υπογραμμίζουν «η χρήση του ξύλου ως φυσικού οικολογικού υλικού για την κατασκευή πέργκολων στην εξοχική κατοικία στη Λίμνη Ευβοίας είναι μια εξαιρετική επιλογή, που συνδυάζει τις αισθητικές απαιτήσεις του γραφείου και συνάδει με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις του έργου».
«Το ξύλο είναι ευέλικτο και εύκολο στην επεξεργασία, κάτι που το καθιστά ιδανικό για την κατασκευή περγκολών, αφού μπορεί να προσαρμοστεί σε οποιοδήποτε σχήμα και στυλ σχεδιασμού» μας εξηγούν οι αρχιτέκτονες της Gem Architects, συμπληρώνοντας πως η φυσική ομορφιά του υλικού προσδίδει ένα ζεστό και φιλόξενο αίσθημα στον χώρο.
«Από τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση πόρων, μέχρι την ευελιξία και την αισθητική αξία που προσδίδει, το ξύλο αποτελεί μια αξιόπιστη και ανθεκτική επιλογή για την κατασκευή περγκόλων» καταλήγουν.